„Sprzątając mieszkanie po śmierci ojca, znaleźliśmy jego testament. Okazało się, że całość majątku (w tym dom i spore oszczędności) przypadnie jego drugiej żonie. Czy nam – dzieciom zmarłego z pierwszego małżeństwa naprawdę nic się nie należy?”

„Moja mama przed śmiercią przekazała w drodze darowizny należące do niej mieszkanie swojej siostrze.” Mieszkanie stanowiło jedyny składnik jej majątku. Czy jako córka mogę domagać się zachowku od ciotki?”

Śmierć osoby bliskiej wiąże się z bólem i stratą, ale również koniecznością uporządkowania kwestii majątkowych zmarłego. Często dopiero po śmierci, dowiadujemy się o tym, że zmarły rozporządził całym swoim majątkiem za życia lub pozostawił testament, w którym nie uwzględnił osób najbliższych. Co zrobić w takiej sytuacji? Sprawdź czy nie przysługuje Ci prawo do zachowku!

Czym jest zachowek?

Prawo do zachowku to możliwość domagania się od spadkobierców zmarłego lub osób obdarowanych przez zmarłego przed śmiercią, sumy pieniężnej stanowiącej częściową równowartość udziału w majątku spadkowym, który przypadałby tym osobom, gdyby dziedziczyły one na podstawie ustawy. Zachowek ma na celu ochronę interesów osób będących w najbliższym kręgu zmarłego.

Komu przysługuje zachowek?

Zachowek przysługuje zstępnym (a zatem dzieciom, wnukom, prawnukom itd.), małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy. Zachowek nie przysługuje żadnym innym osobom (np. rodzeństwu spadkodawcy) nawet jeśli należą one do kręgu spadkobierców ustawowych po zmarłym.

W jakiej wysokości przysługuje zachowek?

Jeżeli uprawniony do zachowku jest osobą małoletnią lub trwale niezdolną do pracy, może domagać się zachowku w kwocie stanowiącej 2/3 wartości udziału spadkowego, który przypadałby mu przy dziedziczeniu ustawowym. W innych sytuacjach, wysokość zachowku oblicza się jako połowę wartości udziału spadkowego.

Przykłady:

1.      Zmarły Tomasz za życia w testamencie do całości spadku powołał swoją drugą żonę Julię. Z pierwszego małżeństwa Tomasz miał dwoje dzieci: Jakuba i Zofię. Tomasz nie miał żadnych innych dzieci. Po śmierci Tomasza całość spadku o wartości 600.000 zł, zgodnie z testamentem odziedziczyła Julia. W chwili śmierci Tomasza, Jakub miał 20 lat, a Zofia 16.

Jakubowi i Zofii przysługuje prawo do zachowku. W przypadku dziedziczenia ustawowego, Julia, Jakub i Zofia dziedziczyliby w częściach równych, każde po 1/3 spadku o wartości 200.000 zł. Jakub może zatem żądać od Julii zachowku w wysokości 100.000 zł (połowa wartości udziału spadkowego), a Zofia zachowku w wysokości 133.333,33 zł (2/3 wartości udziału spadkowego.

2.      Zmarła Joanna przed śmiercią darowała swojej siostrze Dagmarze mieszkanie o wartości 500.000 zł. Mieszkanie stanowiło jedyny składnik jej majątku. Joanna nie była zamężna i miała jedną córkę Agatę, która w chwili śmierci Joanny miała 40 lat.

Całość spadku po zmarłej Joannie dziedziczy Agata, jednakże wobec poczynionej darowizny, w skład spadku po zmarłej, na dzień jej śmierci nie wchodziły żadne składniki majątkowe. Wobec powyższego, Agata ma prawo żądać zachowku od swojej ciotki Dagmary w wysokości 250.000 zł (połowa wartości udziału spadkowego).

Jak policzyć należny zachowek?

Wyliczanie zachowku przebiega dwuetapowo. W pierwszej kolejności należy poznać wartość majątku pozostawionego przez zmarłego, przy czym przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów zwykłych i poleceń dokonanych przez zmarłego, natomiast dolicza się darowizny oraz zapisy windykacyjne dokonane przez zmarłego. Drugi etap, polega na obliczeniu należnego udziału spadkowego stanowiącego podstawę do obliczenia zachowku. Obliczając udział należy uwzględnić spadkobierców niegodnych oraz spadkobierców, którzy spadek odrzucili, natomiast nie uwzględnia się tych spadkobierców, którzy zrzekli się dziedziczenia lub zostali wydziedziczeni.

Ile mam czasu, aby dopomnieć się o zachowek?

Roszczenia uprawnionego z tytułu zachowku przedawniają się z upływem lat pięciu od ogłoszenia testamentu. Roszczenia kierowanej przeciwko osobie obowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu otrzymanego od spadkodawcy zapisu windykacyjnego lub darowizny przedawniają się z upływem lat pięciu od dnia otwarcia spadku.

Kto jest obowiązany do wypłaty zachowku?

Roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku przysługuje uprawnionym w pierwszej kolejności przeciwko spadkobiercom. Jeżeli roszczenie wysunięte przeciwko spadkobiercom okaże się nieskuteczne, w drugiej kolejności uprawniony może domagać się zachowku od osoby, na której rzecz został uczyniony zapis windykacyjny doliczony do spadku. Jeśli uprawniony nie może otrzymać należnego mu zachowku ani od spadkobierców ani od osób, na których rzecz spadkodawca uczynił zapisy windykacyjne, przysługuje mu prawo domagania się zachowku od osoby obdarowanej przez spadkodawcę.

Czy roszczenie o zachowek jest dziedziczne?

Tak, roszczenie o zachowek jest dziedziczne, choć w sposób ograniczony. Roszczenie to przechodzi na spadkobiercę osoby uprawnionej do zachowku tylko wtedy, gdy spadkobierca ten sam należy do grupy osób uprawnionych do zachowku po pierwszym spadkodawcy.

Czy można za życia pozbawić kogoś prawa do zachowku?

Tak, spadkodawca może już w testamencie pozbawić zstępnych, małżonka lub rodziców zachowku wydziedziczając ich, przy czym przyczyna wydziedziczenia winna zostać wskazana w treści testamentu. Uwaga! Zstępni wydziedziczonego zstępnego są uprawnieni do zachowku, chociażby ten pierwszy zstępny przeżył spadkodawcę.

Jak złożyć pozew o zachowek?

Pozew o zachowek składa się przed sądem właściwym miejscowo według ostatniego miejsca zamieszkania zmarłego spadkodawcy. W zależności od wartości zachowku, jakiego domaga się uprawniony, sprawa zostanie rozpoznana przez Sąd Rejonowy (do kwoty 75.000 zł) lub Sąd Okręgowy (powyżej 75.000 zł). Wysokość opłaty wynika z ustawy i również jest zależna od wartości przedmiotu sprawy. Jeśli uprawniony domaga się kwoty w wysokości do 20.000 zł, opłata wyniesie od 30 do 1.000 zł. Przy wyższych żądaniach, dla ustalenia opłaty od pozwu konieczne jest policzenie 5% od wartości przedmiotu sprawy.

Jeśli rozważasz wszczęcie postępowania w sprawie o zachowek, masz wątpliwości dotyczące tego, czy zachowek Ci się należy czy nie, lub właśnie otrzymałeś z Sądu pozew o zachowek i nie wiesz co zrobić, zapraszamy do kontaktu z Kancelarią:

e-mail: biuro@jslkancelaria.pl

tel: 731 13 13 80